10 przykazań Bożych dla dzieci – proste wyjaśnienie każdego

Na ścianie w wielu domach wisi obraz z 10 przykazaniami Bożymi, ale dzieci często pytają, co one właściwie znaczą. Ty też słyszysz te pytania i szukasz prostych słów. Z tego artykułu dowiesz się, jak krok po kroku wyjaśnić każde przykazanie dziecku.

Czym jest Dekalog dla dzieci?

Wszystko zaczęło się, gdy Mojżesz stanął z ludem Izraela pod górą Synaj. Wtedy Bóg dał mu na kamiennych tablicach Dekalog, czyli dziesięć najważniejszych zasad, które mają pomagać ludziom żyć z Bogiem i między sobą w pokoju. Dziś te same przykazania znają dzieci przygotowujące się do Pierwszej Komunii Świętej.

W Biblii znajdujemy je w Księdze Wyjścia i w Księdze Powtórzonego Prawa, a Kościół katolicki podaje dzieciom prostą, katechetyczną wersję, łatwą do zapamiętania. Najpierw Bóg przedstawia się, przypominając, że uwolnił swój lud z niewoli, a dopiero potem wymienia przykazania. Dziecku można powiedzieć, że to słowa kochającego Ojca, który chce je prowadzić przez całe życie.

„Jam jest Pan Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli” – tak zaczyna się Dekalog, zanim padnie pierwsze przykazanie.

Dla dziecka przykazania stają się zrozumiałe wtedy, gdy łączysz je z codziennymi sytuacjami. Zamiast mówić tylko o zakazach, warto pokazać, że każde przykazanie pomaga kochać Pana Boga i ludzi.

Jak wytłumaczyć dzieciom grzech?

Zanim przejdziesz z dzieckiem do poszczególnych przykazań, przydaje się spokojna rozmowa o tym, czym jest grzech. W katechizmie znajdziemy definicję, że grzech to świadome i dobrowolne przekroczenie przykazań Bożych i kościelnych. Dziecku łatwiej powiedzieć tak: grzech to sytuacja, gdy wiem, że coś jest złe, a mimo to to robię.

Tradycja Kościoła uczy o dwóch rodzajach grzechu: grzechu ciężkim i grzechu lekkim. To rozróżnienie przydaje się już starszym dzieciom, które przystępują do spowiedzi i chcą lepiej przygotować rachunek sumienia.

Grzech ciężki

Gdy mówisz dziecku o grzechu ciężkim, podkreśl, że chodzi o bardzo ważną sprawę. To sytuacja, gdy ktoś dobrze wie, że robi coś bardzo złego, w poważnej rzeczy i mimo to wybiera zło. Katechizm przypomina, że przez taki grzech człowiek traci łaskę uświęcającą, czyli przyjaźń z Bogiem.

W rozmowie z dzieckiem lepiej unikać straszenia, a raczej pokazać, że Bóg zawsze chce przebaczyć w sakramencie pokuty. Dobrym obrazem jest przyjaciel, którego ktoś bardzo zranił. Relacja pęka, ale szczerą spowiedzią i zadośćuczynieniem można ją odbudować.

Grzech lekki

Grzech lekki nazywa się też powszednim. To przekroczenie przykazania w małej rzeczy lub w czymś poważniejszym, ale bez pełnej świadomości czy bez pełnej zgody. Dziecku można wyjaśnić, że to mniejsze rany zadawane miłości, które jednak osłabiają przyjaźń z Bogiem i ludźmi.

Warto pokazać, że grzech lekki nie zrywa przyjaźni z Bogiem, ale ją zaciemnia. Dzieci dobrze rozumieją porównanie do brudnej szyby – im więcej ma smug, tym mniej światła wpada do pokoju. Modlitwa, dobre uczynki i Komunia święta pomagają te „smugi” usuwać.

W życiu dziecka przykłady grzechów, o których można porozmawiać, wyglądają tak:

• celowe kłamstwo, aby uniknąć kary za zniszczoną rzecz,
• zabranie koleżance drobnego przedmiotu bez pytania,
• dokuczanie słowami komuś w klasie, bo inaczej „grupa się obrazi”,
• lenistwo w nauce, gdy dziecko świadomie odkłada wszystko tylko dla rozrywki.

10 przykazań Bożych – proste wyjaśnienia dla dzieci

W wersji katechetycznej 10 przykazań Bożych podaje się w krótkich zdaniach, których dzieci uczą się na pamięć. Ale sama znajomość słów to za mało. Potrzebne są przykłady z życia, aby dziecko wiedziało, jak przykazania wypełniać w domu, szkole i na podwórku.

Pierwsze przykazanie

Pierwsze brzmi: „Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną”. Dziecku można powiedzieć, że chodzi o to, aby Pan Bóg był najważniejszy w sercu. Nic – ani pieniądze, ani zabawki, ani telefon – nie może być ważniejsze niż Bóg.

To przykazanie zachęca do modlitwy i zaufania. Uczy też unikania zabobonów i wróżb, bo losu nie powierza się horoskopom czy „czarom”, tylko Bogu, który naprawdę zna nasze życie.

Drugie przykazanie

Drugie przykazanie: „Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno” uczy szacunku do świętych imion. Chodzi nie tylko o imię Boga, ale także o imię Matki Bożej i Świętych. Nie wypowiada się ich w złości, w żartach czy wulgarnie.

Dziecku można wyjaśnić, że imię mówi o kimś bardzo bliskim. Gdy ktoś wykrzykuje „Boga” przy byle złości, traktuje Go jak zwykłe słowo. To przykazanie dotyczy też przysięgania. Fałszywa lub niepotrzebna przysięga jest nadużyciem imienia Bożego.

Trzecie przykazanie

„Pamiętaj, abyś dzień święty święcił” – to trzecie przykazanie. Uczy, że niedziela i wielkie święta są dla Boga i rodziny. W tym dniu chrześcijanin uczestniczy we Mszy świętej i stara się unikać ciężkich prac.

Trzeba dzieciom powiedzieć, że nie chodzi o całkowity zakaz wysiłku. Czasem konieczna pomoc komuś chorem u czy praca w służbach jest potrzebna. Ale zwykłe zakupy czy nadrabianie domowych obowiązków można zaplanować na inne dni, aby niedziela była rzeczywiście „dniem dla Boga”.

Czwarte przykazanie

Czwarte przykazanie: „Czcij ojca swego i matkę swoją” rozciąga się także na opiekunów, nauczycieli i przełożonych. Dziecku warto pokazać, że czcić znaczy kochać, słuchać i szanować. Rodzice otrzymali od Boga zadanie prowadzenia dzieci, dlatego ich polecenia nie są „widzimisię”, tylko troską.

To przykazanie obejmuje również miłość do Ojczyzny. Rozmowa o historii, szacunek do starszych, pomoc dziadkom, grzeczne zachowanie w środkach komunikacji – to konkretne formy wypełniania czwartego przykazania.

Piąte przykazanie

Piąte: „Nie zabijaj” chroni życie od poczęcia aż do naturalnej śmierci. W rozmowie z dziećmi akcent pada najczęściej na szacunek dla własnego zdrowia i zdrowia innych. Agresja, bójki, bezmyślne ryzykowanie życia na drodze też są sprzeczne z tym przykazaniem.

Kościół uczy, że to przykazanie broni najsłabszych. Dla dziecka ważne jest, by zobaczyć, że dotyczy też języka. Złe słowo potrafi „zabić” radość. Powyśmiewany kolega zamyka się w sobie, więc warto rozmawiać o dobrych i złych słowach. W piątym przykazaniu mieści się również zakaz męczenia zwierząt.

Szóste przykazanie

Szóste przykazanie: „Nie cudzołóż” mówi o czystości serca, ciała i myśli. Dzieciom można wyjaśnić, że Bóg bardzo ceni skromność, wstydliwość i szacunek do swojego ciała oraz ciała innych. Strzeżenie wzroku, unikanie treści nieprzyzwoitych w internecie to już konkretne zadania dla starszych dzieci.

Pan Jezus powiedział: „Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą”. Dobrze jest zachęcić dziecko do modlitwy o czyste serce, zwłaszcza do Matki Bożej. Krótka modlitwa przed snem może tu bardzo pomóc.

Siódme przykazanie

Siódme: „Nie kradnij” chroni cudzą własność i własność wspólną. Dziecko szybko rozumie, że zabranie bez pytania cudzego długopisu czy zabawki jest kradzieżą, nawet jeśli rzecz wydaje się drobna. Warto dopowiedzieć, że chodzi także o rzeczy szkolne, sprzęt sportowy czy wyposażenie placu zabaw.

To przykazanie przypomina też o uczciwości w rzeczach znalezionych. Znaleziony portfel, pieniądze lub ulubiona maskotka kolegi nie „stają się moje”. Trzeba ich szukać właściciela lub oddać komuś dorosłemu, kto w tym pomoże.

Ósme przykazanie

Ósme przykazanie: „Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu” dotyka świata słów. Chodzi o prawdę i o dobre imię drugiego człowieka. Dzieci często mają do czynienia z obmową i plotkami, więc to dobry punkt do rozmowy.

Obmowa to opowiadanie o cudzych wadach bez ważnego powodu. Oszczerstwo jest jeszcze gorsze, bo polega na zmyślaniu zła o kimś. Dziecku można pokazać, że słowa raz wypowiedziane trudno cofnąć, dlatego lepiej trzy razy się zastanowić, zanim się coś powie albo napisze w internecie.

Dziewiąte przykazanie

Dziewiąte przykazanie: „Nie pożądaj żony bliźniego twego” dotyczy świata myśli i pragnień. Uczy, że nie wszystko, co rodzi się w sercu, jest dobre. W relacjach między chłopcami i dziewczętami potrzebny jest szacunek, dyskrecja i czyste spojrzenie.

W rozmowie z dziećmi można powiedzieć, że serce jest jak ogród. To, co w nim podlewamy, będzie rosnąć. Dobre myśli i czyste pragnienia zbliżają do Boga, a te złe trzeba oddawać w modlitwie i w spowiedzi.

Dziesiąte przykazanie

Dziesiąte: „Ani żadnej rzeczy, która jego jest” rozwija poprzednie. Skupia się na pożądaniu cudzych rzeczy. Zawiść, zazdrość o czyjeś zabawki, markowe ubrania, wyniki w nauce też mają tu swoje miejsce.

Dziecku można pokazać, jak ważna jest wdzięczność za to, co ma. Zamiast przez cały czas porównywać się z innymi, lepiej zobaczyć swoje talenty i dary. To przykazanie uczy cieszyć się dobrem, które spotyka innych ludzi.

Co znaczy przykazanie miłości Boga i bliźniego?

Pan Jezus w Ewangelii streszcza cały Dekalog w jednym zdaniu. Dla dziecka to duża pomoc, bo widzi, że każde przykazanie jest w końcu o miłości. Nie chodzi tylko o zakazy, ale o relację z Bogiem i z ludźmi.

„Będziesz miłował Pana Boga twego z całego serca swego… a bliźniego swego jak siebie samego” – te słowa nazywamy przykazaniem miłości.

Miłość Boga

Przykazanie miłości Boga mówi, że mamy Go kochać ponad wszystko. Konkretne znaki tej miłości to modlitwa, uczestnictwo we Mszy świętej, zaufanie w trudnościach i wypełnianie woli Bożej. Dziecku można wytłumaczyć, że kto kocha Boga, stara się nie obrażać Go grzechem.

Pomaga tu prosty zwyczaj porannego i wieczornego krótkiego aktu miłości, na przykład własnymi słowami: „Boże, kocham Cię, dziękuję, że jesteś”. Dla dzieci bardzo czytelna jest też świadomość, że Bóg jest najlepszym Ojcem, który zawsze czeka na rozmowę.

Miłość bliźniego

Przykazanie miłości bliźniego przypomina, że naszym bliźnim jest każdy człowiek. Nie tylko rodzina czy przyjaciele, ale także ktoś, kogo nie lubimy albo kogo w ogóle nie znamy. Dziecko uczy się, że miłość to nie uczucie, ale konkretne postawy.

Tą postawą jest na przykład gotowość przebaczenia, pomoc komuś słabszemu, dzielenie się, pilnowanie języka, gdy łatwo byłoby obgadać kogoś za plecami. Autorzy Katechizmu Kościoła Katolickiego podkreślają, że w przykazaniu miłości zawarte są wszystkie inne przykazania Boże, dlatego warto do niego często wracać w rozmowach z dziećmi.

Jak uczyć dzieci Dekalogu na co dzień?

Nauka 10 przykazań Bożych dla dzieci nie kończy się na pamięciowym opanowaniu tekstu. Dzieci najlepiej zapamiętują przez obraz, przykład i powtarzanie. W domu można łączyć wiedzę z religii z prostymi, codziennymi zwyczajami.

Pomagają w tym różne sposoby, które łatwo wprowadzić w rodzinie:

• wspólne odmawianie krótkiej modlitwy przed snem, w której dziecko dziękuje za dobro i przeprasza za zło danego dnia,
• rozmowy przy posiłku o jednym wybranym przykazaniu i szukanie przykładów z życia rodziny,
• oglądanie wartościowych filmów i bajek o Mojżeszu czy Dekalogu, a potem rozmowa o bohaterach,
• korzystanie z książeczek i materiałów katechetycznych z wyjaśnieniem przykazań, które mają ilustracje i proste zadania.

Kilka parafii i wydawnictw katolickich przygotowało też zeszyty z komentarzem do Dekalogu specjalnie dla dzieci – z zadaniami, opowiadaniami i modlitwami. Rodzinne czytanie takich treści, choćby raz w tygodniu, stopniowo wprowadza dziecko w świat wiary. Dla dziecka taki konkretny obraz przykazań zostaje w pamięci na długo.